راز خاککوره های سفال و فرآیند ساخت سفال و سرامیک
طی قرنها، روشهای مختلفی برای پختن ظروف سرامیکی ابداع شده است که برخی از آنها امرزه نیز رایج است و تعدادی دیگر از روش ها به علت آنکه مشکل بوده یا مورد مصرف کمتری داشته است
به تدریج متروک مانده و از یاد رفته است. روش حرارت دادن سرباز یکی از شیوههای اولیه ای است که بشر بدان دست یافته است. در منطقهی جنوب ایران (نظیر کلپورگان و شهوار میناب) برای پختن ظروف هنوز از این روش استفاده می شود. در این کوره ها ظروف را در گودالی گذاشته، روی آن را با هیزم می پوشانند. سپس با آتش زدن هیزم ها موجبات پخته شدن ظروف داخل گودال را فراهم می سازند. در این روش، به دلیل یکنواخت نبودن دامنهی حرارت، بسیاری از ظروف در اثر شوک حرارتی(تغییر ناگهانی درجه حرارت ظروف در داخل کوره یا خارج از کوره را شوک حرارتی گویند. ) می شکنند. توضیح اینکه قسمت باز کوره با تکههای گل پوشانده شده است از این رو، ظروف در داخلی کوره حرارت داده می شود.
حدود پنج هزار سال قبل در قسمت مدیترانه کورههایی از آجر خشک ساخته شد که سوخت لازم از قسمت تحتانی وارد آن می شد. سوخت این نوع کوره ها با چوب تامین میشد و حرارت آن از قسمت پایین به قسمت بالا انتقال می یافت. این نوع کوره که در ایران باستان و یونان نیز رایج بوده است، «کورهی کشش فوقانی» نامیده می شود. هنر ساختن کوره در شرق و خاور دور بسیار پیشرفته تر از اروپاست. با دسترسی آسان به مواد اولیه نسوز و کائولین، چینی ها توانستند کورههای عایق بهتری ساخته حرارت را در آنها افزایش دهند. کورههای کندویی شکل، اولین کورههایی است که به دست چینی ها ساخته شده است. این نوع کوره ها به نام «کوره کشش تحتانی» مشهور است. در کشش تحتانی حرارت از پایین کوره به قسمت بالای آن منتقل می شود و دوباره برگشت می کند و از قسمت کف کوره خارج می شود. در این نوع کوره ها می توان حرارت را تا ۱۵۰۰ درجهی سانتیگراد بالا برد.
کورههایی که در ایران کاربرد دارد به طور معمول از نوع کورههای کشش تحتانی است در برخی مناطق از انواع دیگر استفاده می کنند. حداکثر حرارت در این کوره ها ۱۰۰۰ درجهی سانتیگراد است. جنس داخل کوره از آجر معمولی است و برای عایق بندی، جدار داخلی آن را از کاه گل می سازند. پلان این گونه کوره ها دایره ای شکل و سقف آنها گنبدی است که در وسط آن سوراخی ایجاد شده است و در مواقعی که کوره می سوزد سوراخ را می بندند و وقتی که کوره خاموش می شود برای خارج شدن حرارت از کوره، سوراخ مذکور را باز می کنند. دیوارههای این نوع کوره طبقه بندی شده است و اشیا بر روی آن طبقات چیده می شود. در دیواره، سوراخهایی نیز ایجاد شده که فاصلهی طبقات را در صورت لزوم و بسته به ارتفاع اشیاء می توان کم و زیاد کرد. در وسط کوره حفره ای وجود دارد که به طبقه بندی زیرین کوره که برای نصب مشعل تعبیه شده است و تقریباً هفتاد سانتیمتر ارتفاع دارد، متصل است و مشعل در زیر حفره قرار می گیرد و حرارت از طریق آن به کوره وارد می شود. منبع سوخت که نفت سفید و یا نفت مشعل یا هر نوع دیگر سوخت است، به منظور ایجاد فشار بر روی ارتفاع قرار می گیرد و در سر راه منبع و مشعل نیز یک شیر وجود دارد که با آن شعله را کم یا زیاد می کنند. در چهار طرف دیوارههای کوره سوراخهایی به اسم دودکش تعبیه شده که از یک سمت به کف کوره و از طرف دیگر به بالای آن راه دارد. کف بعضی از کوره ها پله پله است و روی این پله ها ظروف چیده می شود. از دیوارهی جلوی کوره دری برای وارد یا خارج کردن ظروف در نظر گرفته شده است که در مواقع روشن بودن کوره آن را با گل می بندند. گفتنی است که در حال حاضر از کورههای برقی، گازی و تونلی نیز برای پخت سفال استفاده می شود که جدیدترین نوع کورههای پخت کورههای تونلی است.
برچسب ها: سفال, سفالگری, رازخاک, تصفیه خاک, سرامیک, لعاب, نقاشی زیر لعاب, سرامیک هنری, خاک رس